Voor de herboristenopleiding moesten we vorig jaar een monografie van een kruid maken, deze kwam ik net weer tegen op de computer. Omdat het een plant is die het in Nederland ook goed doet maar hier niet veel voorkomt (behalve in speciaalzaken waar 10 bladeren 2,50 kosten) en dus niet zo bekend is post ik hier een deel van het stuk:
Plant kenmerken
Naam:
Perilla frutescens
Synoniem: Perilla ocimoides
NL: Perilla, Shiso, wilde sesam, zwarte netel.
Eng: Beefsteak plant, Wild coleus, Chinese basil.
De naam ‘Perilla’ is mogelijk afgeleid van een originele, lokale naam, of van het Latijnse ‘pera’ dat ‘zak’ of ‘tas’ betekent en op de vorm van de bloemen zou slaan. Het is ook mogelijk dat de naam van ‘parel’ (‘perle’ in middel-Engels) is afgeleid. ‘Frutescens’ is afgeleid van het Latijnse ‘frutex’ wat struik of kruid betekent.
De meest gangbare naam in Nederland, shiso, is rechtstreeks overgenomen uit het Japans. Dat de plant in het westen ook bekend staat als Wilde Sesam komt doordat dit een rechtstreekse vertaling is vanuit het Koreaans (deulkkae of kkaennip). Zowel de plant als het zaad wordt Wilde Sesam genoemd, wat kan leiden tot verwarring wanneer kookboeken of recepten vanuit het Koreaans naar het Nederlands of Engels worden vertaald. De plant is niet nauw verwant aan de sesam (Sesamum indicum). Beefsteak plant zou slaan op de bloedrode kleur van de bladeren die zeker tegen het einde van de zomer groot en donker van kleur zijn.
Het geslacht Perilla behoort tot de Lamiaceae of lipbloemenfamilie. Deze familie dankt zijn naam aan de vorm van de kroonbladeren. Deze zijn vergroeid tot een boven- en onderlip (fig. 3). De bladeren van planten in deze familie zijn tegenoverstaand en ieder paar staat kruislings op de vorige. Veel planten in de lipbloemenfamilie hebben een vierkante stengel, zo ook Perilla.
De Perilla frutescens is de enige soort in het geslacht Perilla, hoewel sommige experts menen drie soorten te herkennen. Er is echter nog geen eenduidig oordeel of dit terecht is en er is dus nog geen taxonomische herverdeling gemaakt. Deze herverdeling gaat niet verder dan het benoemen van verschillende variëteiten. Interessant voor deze verkenning van de plant zijn de 2 variëteiten Perilla frutescens var. frutescens (zowel fig. 4 als 5) en Perilla frutescens var. crispa (ook wel P. frutescens var. nankinensis genoemd). Waar de kleur van de bladeren en stengels van P. frutescens varieert van groen naar donkerrood is de P. frutescens var nankinensis paars van kleur.
Beschrijving:
Perilla is een eenjarige plant die tussen de 0,3 en 1,5 meter hoog wordt. De bladeren zijn eirond en hebben een getand blad, welke veel weg heeft van brandnetelblad. De bladeren en stengels zijn groen tot donkerrood en lichtbehaard. De plant is inheems in Oost-Azië van India tot Japan en is verwilderd in het oosten van de Verenigde Staten.
De plant houdt van een doorlatende grond maar is niet erg veeleisend. Perilla kan goed in halfschaduw groeien. De plant is echter niet winterhard en om goed te groeien moet de temperatuur in de zomer minimaal 18 graden zijn. Om in bloei te komen moeten de dagen korter worden.
Geschiedenis en gebruik:
De plant kent een lange geschiedenis van gebruik, zowel medicinaal als culinair. Zowel de zaden als de bladeren worden gebruikt. In Japan wordt sushi vaak geserveerd op Shiso bladeren. In Korea is kkaennip kimchi een veel gegeten gerecht. Bladeren gebakken in tempura is een lekkernij in grote delen van Azië. De bladeren van de rode shiso levert een kleurstof waarmee gedroogde vruchten worden gekleurd. Uit de zaden wordt een olie geperst die wordt gebruikt als vernis en in linoleum wordt verwerkt. Perilla olie droogt sneller en vormt een hardere laag dan lijnzaad olie. De olie uit de zaden bevat ook meer omega3-vetzuren, in de vorm van alfalinoleenzuur (ALA), dan lijnzaad (Linum Usitatissumum). De zaden van shiso bevatten ongeveer 40% olie met een ALA percentage tussen de 50 en 60%. Lijnzaad levert 30 á 40% olie met een ALA percentage tussen de 35 en 55%. Doordat het gehalte aan ALA zo hoog is zijn er de laatste jaren veel bedrijven op de markt gekomen die zich specialiseren in het vervaardigen van allerhande ‘Perilla omega-3’ producten. Een van de inhoudstoffen is perillartine; dit is een zoetstof die 2000 maal zoeter is dan suiker en daarom ook commercieel van belang is. Dit wordt vooral in Japan gebruikt.
Inhoudstoffen:
Zaden:
Olie (40%):
- Alfalinoleenzuur (omega-3 vetzuur) 50 – 60%
- Linolzuur (omega-6 vetzuur) 15%
- Oleinezuur (omega-9 vetzuur) 15%
• Rozemarijnzuur
• Flavonoide aglyconen, luteoline, chrysoeriol, quercetine, catehine, apigenine
• Calcium, fosfor, ijzer
• Vitamine C, B1, B2, b3 en betacaroteen
Bladeren:
• Etherische olie (0,2%) er zijn verschillende chemotypes bekend, de meest gecultiveerde is (PA) Deze bevat ongeveer 75% Perillaldehyde.
• Triterpeenzuren
• Flavonoide aglyconen
• Protocatechinezuur
• Anthocyanen
• Calcium, fosfor, ijzer
• Vitamine C, B1, B2, b3 en betacaroteen
Etherische olie:
De volgende 9 chemotypes zijn bekend:
Een chemotype met hoofdbestanddeel Perillaketon, deze is giftig en heeft regelmatig geleid tot dood vee in de wei. Een chemotype met als hoofdbestanddeel phenylpropaan. Een chemotype met hoofdbestanddeel citral en perillen. Het chemotype met als hoofdbestanddeel Perillaldehyde wordt het meest gecultiveerd, hier wordt ook een zoetstof uit gewonnen voor de voedingsindustrie. Het citral chemotype is interessant voor de winning van citral, die in de parfumindustrie veel wordt gebruikt. Het phenylpropaan chemotype kan gebruikt worden in de farmaceutische industrie en is giftig door het myristicinegehalte. De etherische olie met chemotype rosefuran, wordt gebruikt als bron voor roosfuran in de parfumindustrie, als goedkoop vervangingsmiddel voor roosolie.
Contra-indicaties:
In Japan komt dermatitis voor bij 20 tot 50% van de werknemers in de Perilla industrie vanwege langdurig contact met perilladehyde.
Perilla wordt normaal gesproken niet begraasd door vee omdat het giftig voor ze is en dit is ook een van de redenen dat de plant zich zo erg heeft kunnen verspreiden over de Verenigde Staten. Toch zijn er gevallen bekend van vergiftiging doordat er aan het einde van de zomer planten geoogst en gedroogd worden met het hooi. De periode dat de planten zaden produceren is ook de periode dat ze de grootste concentratie perillaketon bevatten. Deze stof veroorzaakt longoedeem bij een grote hoeveelheid dieren, alhoewel niet bij varkens en honden. Vanwege deze giftigheid wordt de plant door sommige auteurs als ongeschikt bevonden voor menselijke consumptie. Een internet-zoektocht leverde mij echter geen bekende gevallen van vergiftiging bij mensen, iets wat gezien de mate van consumptie in het Oosten laat zien dat consumptie van de plant geen gevaar oplevert voor mensen.
Perilladehyde en perillaketon zijn onderdelen van de etherische olie van de plant. Omdat deze sterk geconcentreerd zijn in een etherische olie, zou ik het gebruik hiervan zowel uitwendig als inwendig willen afraden.
In verschillende bronnen word aangeraden de plant niet te geven aan zwangere vrouwen omdat er geen onderzoek is gedaan naar eventuele bijwerkingen.
Verhelst meldt dat er mogelijk interacties zijn met medicijnen die bloedverdunnend werken: o.a. anticoagulantia, aspirines, NSAID’s (ibuprofen, indometacine).
Bronnen:
http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=PEFR4
http://pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Perilla frutescens
NEWcrop factsheet – David Brenner: http://www.hort.purdue.edu/newcrop/cropfactsheets/Perilla.pdf
Geert Verhelst - Groot handboek geneeskrachtige planten
Ted J Kaptchuk - Handboek Chinese Geneeswijzen
Henny de Lint - De natuurlijke gezondheidswijzer
Thomas J Elpel - Botany in a day, the patterns method of plant identification
http://www.aromatherapie-info.nl/forum/forum_posts.asp?TID=1833&PID=30699#30699
http://en.wikipedia.org/wiki/Traditional_Chinese_medicine
Anti-allergic Effect of Perilla frutescens and Its Active Constituents - Makino 2003
Luteolin as an Anti-inflammatory and Anti-allergic Constituent of Perilla
Frutescens – Ueda 2002
Luteolin as an Anti-inflammatory and Anti-allergic Constituent of Perilla
Frutescens – Banno 2003
http://usa.melvita.com/perilla-oil--organic-certified-melvita-usa,4,1,348,1150.htm
